PROGRAMMA

Dag 1 (woensdag 28 september)

Vlucht Amsterdam (Schiphol 09.25 uur) via Praag naar Lviv. Eigenlijk te krappe overstaptijd in Praag, maar het CSA vliegtuigje naar Lviv heeft keurig op ons gezelschap gewacht.  Lviv: aankomst 14.35 uur. In West Oekraïne is het één uur later dan bij ons.  Tijdens de landing konden we het nieuwe stadion in aanbouw zien. In 2012 worden in Lviv drie wedstrijden in het kader van het EK gespeeld. Het vliegveld krijgt ook een nieuw stationsgebouw. Geen overbodige luxe. Onze gastvrouw in Lviv, Tilia Maas -Geesteranus, wachtte ons op het vliegveld op.

 Transfer per bus naar het hotel.

George Hotel****;  stijlvol hotel aan het centrale plein van Lviv gelegen.

http://georgehotel.com.ua/, 3 nachten op basis van logies en ontbijt.

Na inchecken, opfrissen en een bescheiden high tea. te voet naar het  Muzikaal Memoriemuseum Solomiya Krushelnytska (rondleiding door Directrice Iryna Kryvorychka) http://www.salomeamuseum.lviv.ua/en/. 

 Na de rondleiding volgde  in de woning van de destijds vermaarde diva een oor-en oogstrelend optreden door een drietal zangeressen,  die aan de Opera van Lviv verbonden zijn. (17.00 -18.30 uur).

 19:00 uur Welkomstdiner in sfeervol restaurant Kupol.

In gastronomisch opzicht had Lviv best wat te bieden.  We hebben prima gegeten in Kupol en uitstekend in Amadeus en Veronika.

 Dag 2 (donderdag 29 september)

09.00 uur Wandeling door het levendige stadscentrum onder leiding van Tilia. Veel religieuze stromingen, dus veel verschillende kerken gezien. Van de grote Joodse gemeenschap, die voor de 2e Wereldoorlog in Lviv woonde, is praktisch geen spoor meer te bekennen. De voornamelijk Habsburgs getinte stad biedt veel bouwkundig schoons, maar er moet nog veel worden opgeknapt. Op het centrale Ploshcheva Rynok staan fraaie huizen in Italiaanse Renaissance stijl. Het tourisme in Lviv staat (gelukkig voor ons) nog in de kinderschoenen, maar heeft in dit opzicht zeker veel potentie.

De liefhebbers van oude kerkhoven spoedden zich na de wandeling per taxi naar naar de Lychakivske begraafplaats.

12.45 uur Gezamenlijke lunch in Hotel Chopin.

14.30 uur Aansluitend, excursie bijzondere stadsgebouwen, onder meer de Grieks katholieke St. George kathedraal en het klassieke operabouw. In het toenmalige Lemberg  werkte ooit Mozarts jongste zoon, Franz Xavier.

18.00 Ballet ‘Het zwanenmeer’ van Tchaikovsky’ in het operatheater. Het dansen was super, maar het orkest een rommeltje!

Na de voorstelling werd op eigen gelegenheid gedineerd.

 Dag 3 (vrijdag 30 september)

9.00 uur. Wandeling met Tilia naar de heuvel van Lviv. Alleen voor fitte deelnemers. Jammer dat na de pittige klim het uitzicht door de nevel nogal beperkt was. Voor het overige hebben we op deze reis bepaald niet over het prachtige najaarsweer te klagen gehad.

11.00 uur. Koffie en gebak bij ‘Veronika’ , hét koffiehuis van Lviv. Daarna tot lunch vrije tijd, bijvoorbeeld om te shoppen.

14.30 uur. Late lunch in Dzyga (leuk jazz café).

16.00 uur  Bezoek aan conservatorium,  waar voor ons door studenten hartverwarmend werd  gemusiceerd. Bijzonder charmant was het optreden van de leerlingen van de bandura-klas. De bandura is een typisch Oekraïens snaarinstrument waarop net als bij de harp wordt getokkeld. Misschien wel het hoogtepunt van de reis.

19.30 Concert in de Filharmonie in kader van Festival ‘Contrasten’, Moderne klassieke werken. Over smaak valt niet te twisten….

Na het concert diner op eigen gelegenheid.

Dag 4 (zaterdag 10ktober)

09.00 uur. Vertrek per bus richting Slowakije. Landschappelijk mooie tocht toch door de Karpaten.

10.00 uur. Stop bij landbouwbedrijf van Tilia’s partner. Op de voormalige kolchoze worden zo veel mogelijk op moderne, biologisch verantwoorde inzichten boekweit en aardappelen verbouwd.

11.00 uur. Vervolg busreis, lunch in Mukachevo.

14.30 uur. Verder richting grens via Uzhgorod, daar laat de douane van Ukraïne ons totaal zinloos uren wachten. Ook de Slowaken laten ons niet zonder slag of stoot toe. Al met al 3 uur vertraging.

19.00 uur. Aankomst in Kosice.

Inchecken en opfrissen in super de luxe Hilton Hotel, 3 nachten op basis van logies en ontbijt. Gezamenlijk diner in restaurant van hotel.

Dag 5 (zondag 2 oktober)

 10.00 uur. Bezoek aan het huis van de schrijver Sandor Marai (auteur van onder meer ‘Gloed’ en ‘Kentering van een huwelijk” ).  Aansluitend eerste deel van stadswandeling onder begeleiding van een engels sprekende gids.

Lunch op eigen gelegenheid.

14.00 uur 2e deel stadswandeling. Kosice is een aardige stad, met een schitterende kathedraal, een barok operagebouw, veel karakteristieke woonhuizen en een gezellige drukte vanwege de jaarlijkse stadsmarathon die deze dag werd gelopen.

19.00 uur Concert door een barokensemble in de Sint Michaelskapel. Er werd prachtig gemusiceerd,  jammer dat het optreden van koor en orkest  maar zo kort was.

Diner op eigen gelegenheid

Dag 6 (maandag 3 oktober)

09.00 uur, na ontbijt excursie per bus naar Slowaakse wijnregio, incl. eenvoudige lunch.

Nooit geweten dat Tokayer zo lekker kon zijn. Elf verschillende soorten geproefd.

Namiddag:  ter vrije besteding.

17.00 uur Optreden van strijkkwartet in Hilton hotel. Mozarts Milanese divertimenti

Diner op eigen gelegenheid.

  Dag 7 (dinsdag 4 oktober)

Vervoer per touringcar van Kosice naar Krakau (ruim 200 km.) via een schitterende route door de Tatra.

 Lunch in Zakopane in romantische restaurant Zohylina. Goede burscht.

http://www.zohylina.pl

Inchecken en opfrissen in hotel Logos (http://www.hotel-logos.pl),  2 nachten op basis van logies en ontbijt.  Matige kamers, groot verschil met luxe van het Hilton in Kosice. Het nabijgelegen terras vergoedde veel.

18.30 uur  Opera ‘Madama Butterfly’  van Puccini. Stijlvolle uitvoering!

Diner na afloop van de voorstelling op eigen gelegenheid.

Dag 8 (woensdag 5 okober)

10.00 uur. Begeleid bezoek aan Kazimierz, de Joodse wijk van Krakau. Ania, onze lokale gids maakte er een boeiende ochtend van. Hoewel ze de aandacht van de groep goed wist te behouden zijn er altijd deelnemers die niet luisteren. Zie hieronder.

Aansluitend gezamenlijk lunch in restaurant Chimera.

Middag vrij.

’s Avonds:  Gezamelijk afscheidsdiner in Miod I Wino. Te toersistisch!

 Dag 9 (donderdag 6 oktober)

Vrije ochtend om te shoppen.

 12.30 uur. Transfer naar de luchthaven van Krakau.

15.20 uur. Vlucht Krakau – Praag;  Praag  – Amsterdam met CSA . Aankomst  op Schiphol : 18.50 uur

 Maandag 27 september

Verzamelen om 07.00 in de Gerard Doulaan 17 in Muiderberg. Er is voldoende parkeerplaats om gedurende de reis de auto daar achter te laten.. Om 07.30 gaat vandaar een gecharterde bus die ons rechtstreeks naar de luchthaven van Eindhoven brengt.

We vliegen eerst naar Praag met Wizz Air (http://wizzair.com/about_us/fleet/?language=NL). Vertrek 11.55 uur, aankomst 13.10 uur.

De reis wordt vanuit de airport van Praag per luxe touringcar voortgezet.Voor een lunchpakket in de bus wordt gezorgd. En route beluisteren we een collage van Tsjechische muziek door de eeuwen heen.

Omstreeks 16.30 uur arriveren we in het beeldschone stadje Znojmo (www.znojmo.eu), gelegen in het zuidwesten van Moravië. Aldaar wordt een korte stadswandeling (ca 1 uur) onder leiding van een lokale gids georganiseerd. Omstreeks 19.30 uur brengt de bus ons naar het stadje Hnanice (ca. 10 km verder naar het zuiden), waar we in het goede viersterren hotel ‘Happy Star’ inchecken. Het diner wordt gezamenlijk genoten in een nabijgelegen Moravisch restaurant in Stasov.(transfer per bus of wandelend).  De muziek die tijdens de maaltijd ten gehore wordt gebracht door cimbalo-ensemble ‘Aleše Smutného (http://cimbalovamuzika.com) zal niet al te zwaar op de maag liggen, vanwege het overwegend rurale, streekeigene karakter.

Dinsdag 28 september

 De tweede dag voert ons per bus door het heuvelachtige Moravische land. De afstanden zijn niet al te groot, dus er blijft voldoende tijd over voor bezoeken aan karakteristieke stadjes en fraaie kastelen, o.m. Lednice en Valtice (http://www.zamek-valtice.cz). We bezichtigen in het stadje Moravsky Krumlov het vermaarde ‘Slavisch Epos’ van Alfons Mucha (http://nl.wikipedia.org/wiki/Alfons_Mucha).  Omdat zuidelijk Moravië rijk is aan wijngaarden, zal onderweg een wijnproeverijen worden ingepland (www.sonberk.cz).

 De eindbestemming van de aangename sightseeing is het goede hotel Myslivna (www.hotelmyslivna.cz/) nabij de hoofdstad van Moravië, Brno. Na de gezamenlijke maaltijd  treedt in een afzonderlijke ruimte in het hotel speciaal voor ons reisgezelschap het internationaal hoog aangeschreven ‘Martinu Kwartet’ (http://martinuquartet.eu) op. Zij spelen Leoš Janaceks  2e strijkkwartet ‘Intieme Brieven’en het 7e strijkkwartet van Bohuslav Martinů ‘Concerto da Camera’ . Een prachtige afsluiting van dag twee.

Woensdag 29 september

Na het (vroege) ontbijt in het hotel reizen we per touringcar naar de noordelijk gelegen mooie stad Olomouc. We bezichtigen aldaar de barokke Vaclava Dom en  bezoeken aansluitend de St. Moric. (http://www.moric-olomouc.cz/fotogalerie_varhany.htm) In deze kerk bevindt zich het oudste authentieke barok orgel van Europa. Dit orgel zal voor ons worden bespeeld met uitleg over het instrument.  In de stad wordt daarna gezamenlijk in het in jugendstil gebouwde en ingerichte restaurant ‘Villa Primavesi’ (http://www.vilaprimavesi.cz/ ) geluncht.

Na het middageten reizen we verder naar de meest oostelijke stad van Moravië: Ostrava. We logeren in het super-de-luxe hotel, Imperial (met binnenzwembad)  (www.mamaison.com/ostrava-hotel-imperial.html). We slaan daar ons bivak op voor twee cultureel interessante dagen. ‘s Avonds (18.30-21.00 uur) genieten we om te beginnen in het schitterende Moravisch Silezeense Theater (www.ndm.cz) van een balletvoorstelling van Giselle op muziek van Alphonse Adam. Na afloop diner, op eigen gelegenheid, ergens in een van de talrijke eetgelegenheden in en om Stodolni Ulica, het uitgaanscentrum van Ostrava.

Donderdag 30 september

Deze dag wordt er niet gereisd. In samenwerking met de directie  het Conservatorium wordt een enkele uren durend ‘kijken achter de schermen’ georganiseerd. Verder is er gelegenheid om de stad te verkennen en op eigen gelegenheid te winkelen. Twee zeer interessante eenakters, de opera’s ‘Sarka’ van Leos Janáček en ‘Ariadne’ van Bohuslav Martinů worden van 18.30 tot 21.30 uur opgevoerd in het Operahuis van de stad. Voorafgaand inleiding door uw reisleider. Na afloop diner naar eigen keuze in de gezellige binnenstad.

Vrijdag 1 oktober

 Na het ontbijt in het hotel Imperial vetrekken we met onze bus richting Polen. We verlaten Noord Moravie en maken een fraaie tocht richting de zuid Poolse stad Krakau.

Nabij  Krakow hebben we een stop in Wieliczka, om de wereldberoemde zoutmijnen te bezichtigen. 

 De Wieliczka-zoutmijn ligt in het plaatsje Wieliczka nabijKrakau. De mijn is een van de oudste zoutmijnen ter wereld. Het winnen van zout op deze plek werd voor het eerst vermeld in 1044. De gangen van de mijn zijn in totaal 300 kilometer lang en bereiken een diepte van 327 meter. De zoutmijn kwam voor op de allereerste Werelderfgoedlijst ooit (daterend uit 1978). Tussen 1989 en 1998 stond het ook op de lijst van bedreigd erfgoed omdat de zoutsculpturen werden aangetast door vocht. Een groot conservatieprogramma heeft dit tij weten te keren.

De mijn is ook bijzonder vanwege zijn lange toeristische traditie. Al aan het einde van de 15e eeuw kwam de elite dit ondergrondse wonder aanschouwen. Beroemde bezoekers uit het verleden zijn onder andere Nicolaus Copernicus, Johann Wolfgang von Goethe, Alexander von Humboldt, Dmitri Mendeleev, Robert Baden-Powell en Karol Wojtyła (de latere Paus Johannes Paulus II). Bezoekers worden heden ten dage rondgeleid over een 3.5 km lange route langs standbeelden van historische en mythische figuren, allemaal uitgehouwen in het rotsachtige zout. Verder zijn er een ondergronds meer, een kapel en worden er oude werktuigen getoond ter illustratie van de historie van de zoutwinning. Elk jaar bezoeken zo’n 800.000 toeristen de mijn.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de zoutmijn gebruikt door de Duitse bezetters als opslagplaats.

In 1992 is de productie van zout er stopgezet, na een grote overstroming.

We logeren twee dagen in het charmante hotel Maltansky (www.donimirski.com), slechts enkele minuten lopen van het historische stadscentrum van Krakau verwijderd. ‘s Avonds – geen georganiseerd programma. Dineren op eigen gelegenheid.

Zaterdag 2 oktober

Stadswandeling in Krakau met bezoek aan het kasteel Wawel onder leiding van een lokale gids. Vroeg in de avond bezoeken we in de Philharmonie van Krakau een concert, verzorgd door het Krakau Philharmonisch Orkest. Er resteert na afloop van het concert nog een lange avond om al dan niet gezamenlijk de bloemetjes flink buiten te zetten.

 Zondag 3 oktober

In de loop van de ochtend vertrek per bus naar het vliegveld van Katowice voor terugvlucht naar Nederland. Wizz Air vertrekt om 11.00 uur en arriveert in Eindhoven om 12.50 uur. De charterbus levert ons ca. anderhalf uur later af in Muiderberg.

De reis wordt door ondergetekende in samenwerking met reisbureau Czech Point georganiseerd. Met deze organisatie heb ik in verleden diverse heel geslaagde reizen naar Tsjechië gerealiseerd. Alena Bliekova, een Tsjechische die uitstekend Nederlands spreekt zal ons onderweg begeleiden. Echt een toegevoegde waarde! Aan haar hebben we onder meer het contact met het ‘Martinů Kwartet’ te danken.

Met de trein comfortabel van en naar Berlijn.  Logies in het Hilton aan de Gendarmenmarkt.

Tannhäuser van Wagner in een bijzondere enscenering in de Deutsche Oper en in het Konzerthaus, pal tegenover het hotel gelegen, een boeiend concert door het Konzerthausorchester Berlin onder leiding van Lothar Zagrosek.

Excursie naar Potzdam en wandeling van hotel naar het Nikolaiviertel.

Een geslaagde trip van begin tot eind.

Zesdaagse vliegreis naar Milaan.

Topics: Concert in conservatorium met Radu Lupu. Wandelen, winkelen en museumbezoek in het centrum van Milaan, uitstapje naar de stad Bergamo.

De voorstellig van de opera ‘Alceste’ van Handel in de Scala viel tegen.  Het orkest van de Scala bleek totaal niet op de hoogte van de barokke uitvoeringspraktijk.

Lettere amorose

Onder deze poëtische titel brengt de in Brno (Moravië) geboren en getogen mezzosopraan Magdalena Kožená tezamen met het consort ensemble ‘Private Musicke’ een programma van liederen en instrumentele composities uit het allereerste begin van de barok. De polyfonie van het ‘Ars perfecta’, tot grote hoogte gebracht door Giovanni Pierluigi da Palestrina (1525-1594),  had – voor even – afgedaan. Componisten in Florence zochten naar nieuwe vormen waarin woord en muziek een meer gelijkwaardige rol werd toebedeeld. In zijn bundel ‘Le nuove musiche’ uit 1602 breekt Giulio Caccini (1545-1618) radicaal met de vitragemuziek van de meerstemmigheid. Hij introduceert de zogenoemde ‘monodie’, een solistische, op één melodie gebaseerde zanglijn, die alle recht doet aan de (verstaanbaarheid van de) tekst. De vocalist(e) wordt begeleid door enkele instrumentale stemmen (het basso continuo), die slechts een dienende rol spelen. De renaissance is ten einde. De ‘Stile moderno’ (ook wel aangeduid als ‘Seconda practica’) doet zijn intrede. De woorden zijn vanaf nu de meester van de harmonie en niet langer, zoals in het ‘Ars perfecta’, onderworpen aan het diffuse weefsel van overlappende melodielijnen. Het samenspel van tekst en muziek leidt tot een lyriek die grotere expressieve mogelijkheden biedt dan de som van de samenstellende delen. Luistert u maar!

Fillipo Vitali – O bei lumi, o chiome d’oro

In de hartstochtelijke canzonetta ‘O bei lumi, o chiome d’oro’ op tekst van een anonieme 7^e-eeuwse Italiaan zetten de gouden lokken en de bliksemstralende ogen van zijn beminde de dichter in vuur en vlam. Hij gaat er ‘met liefde’ aan kapot. Cara morte! De Florentijnse zanger, priester en componist Fillipo Vitali (1599-1653) publiceerde het lied in 1618 in zijn tweede – in Rome verschenen – bundel ‘Musiche a una e due voce’.

Sigismondo d’India  – Crud’Amarilli – Me che? Squallid’e oscuro – Torna il sereno Zefiro

Erg blij is de poëet (Giovanni Battista Guarini) niet met zijn wrede Amarilli. Hij beledigt haar en sterft vervolgens harteloos. In ‘Me che?’ kust de verdrietige Torquato Tasso de koude lippen van zijn overleden geliefde. En in ‘Torna il sereno Zefiro’ zal voor de zanger nimmer meer een voorjaar aanbreken. Een en al kommer en kwel! De uit Sicilië afkomstige edelman/componist Sigismondo d’India (1582-1629) was een meester in het toonzetten van klaagzangen. Trouwens, een geliefde (?) bezigheid van alle monodisten in die tijd.

 Giulio Caccini – Odi, Euterpe

De Florentijn Giulio Caccini wordt algemeen beschouwd als de schepper van het ‘Bel Canto’. Onder zijn invloed heeft de kunst van het versieren en accentueren van vocale strofen door middel van affect (forte versus piano), sprezzatura (achteloze vocale vrijheden), passaggi (register tussen borst-en kopstem) en bovenal het (naar believen)) invoegen van trilli (trillers) een flinke sprong voorwaarts gemaakt. Hoezeer Amor het gemoed van dames en heren vermag te beroeren  kunt u beluisteren in het tikje ondeugende ‘Odi, Euterpe’.

Claudio Monteverdi – Si dolce è il tormento

‘Zo zoet is het lijden dat in mijn ziel huist’ zingt een bedrogene vol smart… ‘Maar ik zal trouw blijven… tot een pijl des doods mijn hart zal genezen’. Ook uit de pen van Claudio Monteverdi (1567-1643), de grote operacomponist van het begin van de 17^e eeuw, vloeide menige lamentatie. Wie houdt bij dit aangrijpende ariosa, in 1624 gecomponeerd op tekst van Carlo Milanuzzi, de ogen droog? 

Instrumentale intermezzi: Louis de Briçeno – Carvanda Ciacona; Caspar Sanz -Canarios; Giovanni De Macque – Capriccio stravagante; Giovanni Paolo Foscarini – Ciaccona en Lucas Ruiz de Ribayaz – Españoleta

 De instrumentale tussenspelen hebben alle een Spaanse geaardheid. Van Louis de Briçeno is behoudens een in 1626 in Parijs gepubliceerde bundel met zo’n zestig composities – liederen en stukken voor gitaar – weinig bekend. Private Musicke speelt een chaconne uit deze verzameling op een aanstekelijk ritme. De populaire ‘Canarios’ van Caspar Sanz is een geliefd toegift van barokgitaristen. In de ‘Capriccio stravagante’ van de Napolitaanse componist Giovanni De Macque is de Spaanse invloed vanuit het Spaanse koninkrijk al even onmiskenbaar. De Ciaccona van Giovanni Paolo Foscarini is gebaseerd op een Spaanse boerendans in een langzame driekwartsmaat. En tot slot de ‘Españoleta’ van Lucas Ruiz de Ribayaz is een warmbloedige Iberische uitsmijter (met tamboerijn).

 Tarquino Merula – Canzonetta spirituale sopra alla nanna – Folle è ben si crede

 De Italiaanse kapelmeester Tarquino Merula (1595-1665) stond in zijn tijd in hoog aanzien, onwelvoeglijkheden jegens zijn pupillen ten spijt. De canzonetta op een basso ostinato ‘Hor ch’e tempo di morire’ is een wel heel spirituele berceuse. Maria wiegt haar zoon in slaap, terwijl zij beeldende visioenen heeft van diens verlossingsdood aan het kruis.‘Folle è ben si crede’ is een spottende versie van de zottenzang ‘La Folia’ waarop talloze componisten in de 17^e- en 18^e-eeuw variaties schreven.

 Biagio Marini – Con le stelle in ciel che mai

 De geboorte van Christus is het onderwerp van de canzonette  ‘Con le stelle in ciel che mai’. De tekst van een onbekende dichter werd rond 1622 door de uit Brescia afkomstige componist, violist en zanger Biagio Marini (1594-1663) voorzien van een melodie met speelse ritmische onregelmatigheden.

 Johann Hieronymus Kapsberger – Felici gl’animi – Aurilla mia

 De twee liederen van de uit Venetië afkomstige componist Johann Hieronymus Kapsberger, bijgenaamd ‘Il tedesco della tiorba’, werpen voor de verandering een vreugdevol licht op het fenomeen liefde. Op een vrolijke wijs, het zou anno 1622 best een meezinger kunnen zijn geweest, worden de tijdloze geneugten van de liefde bezongen. En ‘Aurelilla mia’ is als Gretchens ‘meine Ruh ist hin’ avant la lettre.

 Barbara Strozzi – L’Eraclito amoroso: ‘Udite amanti’

 Het programma wordt besloten met een liefdesbrief van de Venetiaanse componiste Barbara Strozzi (1619-1664), waarin door Eros’ lief én leed uit de doeken wordt gedaan.

 Han van Tulder (www.hanvantulder.nl)

Nu hebben we in de loop der jaren een aardige verzameling kookboeken vergaard.  Dus ben ik in ons mini bibliotheekje op zoek gegaan naar een aantrekkelijk recept. Escoffier stelde me een beetje teleur. Kennelijk is de eendelever in ’s mans optiek een inferieur produkt, want zijn klassieke kookbijbel bevat uitsluitend receptuur voor ganzelever. Het wetenschappelijke standaardwerk ‘Over eten en koken’ van Harold McGee maakte me evenmin veel wijzer. Natuurlijk,  het vlees van zoogdierlijke organen, voor zover het geen spieren zijn, bevat weinig bindweefsel en moet dus met zorg worden behandeld.  Niet te lang verhitten want anders wordt de lever taai. Maar wat schiet je daar mee op?  Meer inspiratie leverden de als regel geïllustreerde boekwerkjes op met recepten van bekende restaurateurs. In het fraaie boek ‘Vier seizoenen levenskunst en gastronomie’ van Roger Souvereyns van de Scholteshof in België vond ik wat ik zocht.  Gebakken (ganze)lever  met cantharellen en een wijnsaus uit de Arbois.  Dat klonk heel verleidelijk. Bovendien was de bereiding niet al te ingewikkeld.

Degenen die regelmatig mijn stukjes in dit tijdschrift lezen, weten hoezeer ik hecht aan een passende muzikale omlijsting bij het gerecht dat wordt geserveerd. De associatie tussen het eten en de muziek moet smaakbevorderend zijn.  Het eetgenot moet worden versterkt, niet afgeleid.  Helemaal verkeerd in dit verband zou bijvoorbeeld de klacht van de zwaan zijn uit de Carmina Burana van Carl Orff.  Kokhalzend  hoog zingt de tenor in het falsetto register: ‘olim lacus colueram’  terwijl het beest zachtjes in zijn eigen vet gaar ligt te smoren. Nee, dat is niet bepaald de subtiele omlijsting, die ik mij voorstel bij bij het verorberen van een  edel hapje gevogelte. Maar wat is dan wel geschikt?  Daar heb ik een paar dagen over lopen nadenken.

De juiste ingeving kwam toen ik me realiseerde, dat ik voor het bakken van de plakken eendelever geen koekepan bezat, die groot genoeg was voor een gezelschap van acht personen. Ergo, de keukenuitrusting diende onverwijld uitgebreid te worden met de allergrootste dikbodemige pan,  voorzien van een anti-aanbaklaag.  Hoewel zo’n stuk keukenuitrusting een stevige duit kostte, ben ik over de financiële aderlating heen gestapt. Trots op m’n  professionele speeltje ben ik, ambitieuze hobbyist, aan de slag gegaan.  Eerst moest het zwarte gevaarte bereidingsgereed worden gemaakt. Even een paar druppeltjes olie laten inbakken.  E, voilà , klaar was ie. Het had iets swingends, iets jazzy om  met zo’n loodzwaar stuk bak- en braadgerei door de keuken te zwaaien. Ja, en toen had ik het: ‘La revue de cuisine’, het keukenballet van Bohuslav Martinu. Dat ik daar niet eerder aan had gedacht!

Het verhaaltje van het ballet is heel  simpel.  Het is niet helemaal pluis in de wereld van de potten en pannen.  Het huwelijk tussen de koekepan en de deksel wordt bedreigd door laaghartige machinaties van de steel. De ellendeling  probeert de deksel te verleiden met de vaatdoek. De bezem tracht de vaatdoek ervan te weerhouden om mee te werken aan dit betreurenswaardige gedrag. Het mag niet baten. De deksel rolt weg uit de keuken en de koekepan blijft met de gebakken peren zitten… Alles komt op zijn pootjes terecht wanneer een zware schoen plots de deksel een oplawaai verkoopt, waardoor hij pardoes boven op de ongelukkige koekepan terecht komt.  Zo zijn potje en dekseltje toch met elkaar verenigd en kan het huwelijk worden voltrokken.

De Tsjechische componist Bohuslav Martinu (1890-1959) heeft van dit gegeven  een heel aanstekelijk ballet gemaakt. De muziek ademt volop de geest van de ‘roaring twenties’. In 1923 had Martinu zijn vaderland verlaten en  zich in Parijs gevestigd. Daar maakte hij kennis met alle modernismen, die in die tijd opgang deden. Met name de jazz en de populaire Zuidamerikaanse dansritmen werden door hem dankbaar aangegrepen om zijn muzikale pallet uit te breiden.  Beter dan enkele van zijn beroemde tijdgenoten, zoals Stravinsky,  Hindemith en Krenek, slaagde hij er in de typische sound van de jazzensembles, die toen in Parijs optraden, in zijn eigen composities te verwerken. Het ballet  ‘La revue de cuisine’ uit 1927 of ook ‘De verlokking van de goddelijke koekepan’ genoemd, is daar een uitstekend voorbeeld van. Uit dit balletje in één akte distilleerde de componist in 1930 een vierdelige suite voor sextet in de ongebruikelijke samenstelling van klarinet, fagot, trompet, viool, cello en piano.

 Het eerste deel ‘Proloog’ begint met een vrolijke fanfare.  Een betere entrée om het gerecht binnen te dragen was nauwelijks denkbaar.  Terwijl met het nodige oberschap de goudbruin gebakken plakken eendelever op de voorverwarmde borden werden  uitgeserveerd,  zette het sextet op de achtergrond hortend en stotend een mars in.  We moesten zorgen dat de paddestoeltjes en de verrukkelijke saus van kalfs- en kippefond,  gele wijn en een theelepeltje aceto balsamico tijdig aan de lever werden toegevoegd. Toen was het alsof het tweede deeltje opende met de wens:  ‘Bon appétit!’  Slepend langzaam, eerst schijnbaar als een Habanera, opent de cello na dit muzikale statement een ‘Lento’. We namen kleine hapjes om de smaak, net als  de muziek, langzaam tot ons bewustzijn door te laten dringen. Pas wanneer de fagot in het spel komt, bemerk je dat je in de wereld van de Tango terecht gekomen bent. De gasten  waren verrukt. “God, wat is dat zalig! Hoe heb je dat gemaakt.”  Ongemerkt werd de stemming uiterst geanimeerd. De traag voortvloeiende Tango maakt ondertussen plaats voor een swingende Charlestone.  Het fijne aroma van de ‘vin jaune’ uit de geboortestreek van Louis Pasteur vervolmaakte het geheel. Dat er nog een Finale volgt, waarin vrolijk het huwelijk van potje en dekseltje wordt gevierd, drong eerlijk gezegd nauwelijks meer tot ons door. Hmmm!

Discografie:

Bohuslav Martinu
Nonet – Trio – La Revue de Cuisine
The Dartington Ensemble
Hyperion CDA66084

Alfred Harrievich Schnittke werd geboren in 1934 in de stad Engels (hoofdstad van de voormalige Wolgaduitse republiek) als zoon van een Duits-Russische moeder uit dit Wolgagebied en een Duitse vader van Joods-Russische oorsprong. In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw ontwikkelde Schnittke een stijl die het etiket ‘polistilisme’ opgeplakt kreeg. In één compositie paste hij meerdere stijlen toe en verzette zich op die manier tegen de eenheidsworst van het socialistisch realisme. Hij tartte het cultuurbeleid van de sovjetbonzen door krankzinnige collages te vervaardigen van én geaccepteerde én verboden muziekstromingen.Traditionele structuren vervormde hij van tonale tot atonale karikaturen en vermengde ze met jazz, pop en elektronische muziekelementen. Het resultaat is een grillige verzameling composities, waarvan de artistieke kwaliteit tot op de dag van vandaag door menige autoriteit ter discussie wordt gesteld. Wat is echt, wat is kitsch?

Na het overlijden van Dmitri Sjostakovitsj in 1975 was Alfred Schnittke in de toenmalige Sovjet-Unie de meest bekende dissident in de Russische muziekwereld. Zijn eerste symfonieën werden in de ban gedaan. De verstarde Breznjev-kliek veroordeelde de lastpost tot het componeren van muziek bij zo’n zestig, dikwijls (de goede uitzonderingen daargelaten) niet te pruimen, propagandafilms. Toch weerhield dat de componist niet van het schrijven van telkens weer vriend en vijand verrassende postmoderne creaties. Schnittke had daarbij het geluk dat enkele dappere en onafhankelijke muzikanten het voor hem en zijn muziek wilden en durfden op te nemen. Gennady Rozhdestvensky dirigeerde in Gorki de eerste symfonie, de tweede later in Londen; de violisten Gidon Kremer en Mark Lubotsky en de altist Yuri Bashmet stimuleerden Schnittke tot het componeren van een hele serie soloconcerten. Ook van voordeel was Schnittkes vermogen om in de Duitse taal met de westerse wereld te  communiceren. Die taal had hij geleerd in de naoorlogse jaren, toen hij met zijn ouders (vader was aldaar gestationeerd als correspondent van een Duitstalige Russische krant) in Wenen verbleef. Hij maakte zich op die wijze muzikale technieken eigen waar collega-componisten achter het ijzeren gordijn totaal geen weet van hadden. Zo componeerde hij elektronisch, terwijl in heel Moskou de middelen daartoe nog volledig ontbraken. Zo introduceerde hij het fenomeen ‘geprepareerde piano’ in de hoogst amusante barokparodie: het Concerto Grosso nr.1, dat hij in 1977 in Leningrad presenteerde. Evenals Mahler (Des Knabenwunderhorn) koos hij vaak bekende deuntjes als uitgangspunt en transformeerde ze tot nachtmerries. Misschien wel het meest notoir is de cadens die hij voor Beethovens vioolconcert bedacht. Daarin citeert hij uit vrijwel de hele vioolconcertliteratuur, van J.S. Bach tot Alban Berg. In het conventionele Salzburg werd het werk op boegeroep onthaald. Maar Schnittke lachte in zijn vuistje. “Ik hield het deftige publiek lekker voor de mal.”

Schnittke speelde dus regelmatig leentjebuur bij componisten uit geheel andere tijden en geheel andere stijlen. Feitelijk verschool hij zijn eigen identiteit achter dit vreemdsoortige eclecticisme. Over de mens Schnittke en diens zielenroerselen heeft hij zich in interviews en toelichtingen op eigen werk zelden uitgelaten. Zoals gezegd: het is moeilijk uit te maken welke van zijn scheppingen als ware meesterwerken de tand des tijd zullen doorstaan. Het derde strijkkwartet en pianokwintet, composities die tijdens het ‘Schnittke kamermuziekfestival’ zullen worden uitgevoerd, gooien waarschijnlijk hoge ogen. Ook de opera ‘Live with an Idiot’, in 1992 in het Muziektheater in Amsterdam onder de muzikale leiding van Mtislav Rostropovitsj gelanceerd, is alom erkend als een verbluffend staaltje moderne theatermuziek. De lookalike van Lenin, in de titelrol van dit eigentijdse muziekdrama, heeft dissidenten en anarchisten in Rusland en vele critici in binnen- en buitenland op de pretenties van het bolsjewisme doen schaterlachen.

Interessant is de vraag of Alfred Schnittke beschouwd moet worden als een vernieuwer à la Bach, Mozart, Beethoven, Debussy en Schönberg. Biedt zijn postmoderne muziek dé entree tot onbetreden paden waarop navolgers jarenlang kunnen voortborduren? Natuurlijk is zo’n vraag, relatief kort na het ontstaan van de muziek, niet definitief te beantwoorden. Het lijkt erop dat hij een eenling is en zal blijven. Schnittke heeft in zijn polistilisme een hoogst unieke weg uit de verstarring van het serialisme gezocht. Hij heeft tijdgenoten als Kagel, Ligeti en Berio daarop attent gemaakt, maar geen navolging gevonden. Voor hem is de techniek nimmer het zwaartepunt geweest in zijn creatieve werk. Hij poogde tot het bewustzijn door te dringen van de mens in de wereld van de informatica; een wereld waarin noch historische, noch tijdeigen stijlen aan smaakgebonden grenzen onderhevig zijn..

In 1985 werd de componist getroffen door een beroerte. Een tweede attaque volgde in 1991, midden in de periode dat hij aan zijn opera werkte. Schnittke heeft dan al enige tijd, gebruikmakend van de bewegingsvrijheid die Gorbatsjovs ‘perestrojka’ bood, zijn vaderland voorgoed verlaten. Hij is woonachtig in Hamburg. Daar overlijdt hij, slechts 63 jaar oud, in een universiteitskliniek aan de gevolgen van een hernieuwde aanslag op zijn leven. De tijden zijn veranderd, het communisme heeft het veld moeten ruimen. De anarchist van weleer wordt op 10 augustus 1998 met een staatsbegrafenis in Moskou als een belangrijk componist erkend en geëerd.

Han van Tulder