Onderstaande lezingen kunnen op aanvraag worden gehouden.
Dante Alighieri De Florentijnse dichter Dante Alighieri, die in ‘La vita nuova’ zijn liefde voor Beatrice bezingt en in ‘La Divina Commedia’ een fictieve reis onderneemt door het hiernamaals: de hel, de loutering en de hemel. Liszt componeerde een Dante symfonie, Tchaikovsky het apocalyptische symfonische gedicht ‘Francesca da Rimini en Wolf-Ferrari het wonderschone oratorium op ‘La vita nuova’
Dichters van de Gouden Eeuw Het programma beoogt een indruk te geven van het Hollandse muziekleven in de Gouden Eeuw. Teksten van beroemde dichters als Vondel, Hooft en Bredero staan centraal. Maar ook mindere goden komen aan bod. Daarnaast muziek van Sweelinck, Verrijt, Van Eyck, Huygens, Hacquart en de Fesch. U krijgt niet alleen 17e-eeuwse klanken voorgeschoteld, dat zou saai worden. Er worden ook muzikale uitstapjes gemaakt naar het nationalistisch getinte erfgoed uit de negentiende en begin twintigste eeuw. En tot slot heb ik nog een puzzelrapsodie in petto van Hollandse kinderliedjes. Ra, ra, ra, welke liedjes herkent u?
Dostojevski, Russisch auteur uit de 19e eeuw. Zijn romans waren voer voor pychologen. Tobbers als Mahler en Bartók hadden altijd wel een boek van hem op het nachtkastje liggen. Het euvel van de gokverslaving inspireerde Tchiakovsky en Prokofiev. Het leven in een strafkamp was bron voor Janaceks laatste opera ‘Uit een dodenhuis’. Een ‘Oompjes droom’ werd door Hans Krása op muziek gezet. Shostakovich vond in ‘Demonen’ teksten die precies zijn afkeer van het sovjet socialisme verwoorden.
Lord Byron, ‘mad, bad and dangerous to know!’ Bij deze onaangepaste jonker begint de romantiek in de Angelsaksische literatuur. Zijn melancholieke poëzie werd in alle Europese landen verslonden. Berlioz was geheel verslingerd aan Byron’s romantiek. En velen na hem.
Heinrich Heine, romantische Duitse dichter uit de eerste helft van de 19e eeuw. Heine vermengde de bekoorlijkheden en gevoelsrijkdom van de romantiek met scepsis en ironie. Van hem is de onheilvoorspellende uitspraak: “Daar, waar men boeken verbrandt, verbrandt men uiteindelijk ook mensen.” Zijn teksten zijn getoonzet door onder meer Franz Schubert, Franz Liszt en Johannes Brahms.
Homerus: Ilias, een epos over wrok en wraak uit de tijd van de Trojaanse oorlog. Krachtpatsers als Achilles, Agamemnon, Priamus en Hector staan elkaar naar het leven, terwijl de aanstichters van alle ellende, Paris en Helena, zich liever afzijdig afzijdig houden. De Goden kunnen het niet nalaten zich met de aardse twisten in te laten. Eeuwenlang inspiratiebron voor componisten van vocale én instrumentale muziek.
Victor Hugo, zeer productief Frans auteur van poëzie, romans en toneelstukken. Zijn sociale engagement inspireerde Giuseppe Verdi tot de creatie van een van zijn meest aangrijpende operafiguren, de vermaledijde hofnar ‘Rigoletto’. Verwacht geen musicalmuziek uit ‘Les misérables, wel symfonische gedichten, liederen en ballades; alles gebaseerd op de geschriften van deze door Napoleón III verbannen leider van de romantische Franse literatuur.
Magnificat. Dit programma analyseert strofe voor strofe de lofzang van Maria op de Heer, zoals die voor het eerst in 1723 en later in 1730 door Johanna Sebastian Bach werd getoonzet. Ter vergelijking met de gangbare versie van Bach (BWV 243) worden interpretaties van de succesievelijke tekstregels door verschillende tijdgenoten (o.m. Vivaldi, Telemann, Kuhnau) ten gehoren gebracht. Zeldzaam indringende ervaring.
Le Marriage de Figaro, hilarische 18e-eeuwse zedenschets van Beaumarchais die niet alleen Mozart en Rossini tot componeren heeft aangezet maar ook Benda, Paisilello, Salieri en nog vele anderen.
Maeterlinck en de Symbolisten. In het schimmige toneelstuk ‘Pelléas et Mélisande’ vond Debussy het ideale libretto om zijn ambities te realiseren om een niet Wagneriaanse en niet bel canto-achtige nummeropera te componeren. Het onderwerp van de onmogelijke liefde inspireerde ook Fauré, Schönberg, Sibelius e.a. Teksten van Franse symbolisten als Baudelaire, Mallarmé en Verlaine werden verklankt door de impressionistische componisten…
Franse toneelschrijvers: Molière, Racine en Corneille. De teksten van hun blijspelen en tragediën vonden gretig aftrek bij Franse componisten zoals Charpentier, Lully, Rameau en Massenet. Het kan best zijn dat bij het selecteren van de muziekfragmenten het accent van de causerie op slechts een van de drie schrijvers komt te liggen. Want er is zoveel interessants dat het moeilijk kiezen wordt.
Metastasio. Italiaans librettist uit de pruikentijd. Meer dan 1000 opera’s en oratoria werden door verschillende componisten op zijn teksten gecomponeerd. Het is de bloeitijd van de oopera seria en het castratendom.
A Midsummer Night’s Dream, Mendelssohn-Bartholdy’s toneelmuziek, met verbindende teksten.
Oidipus, klassiek drama van Sophocles. Ik heb ooit op de middelbare school een rolletje in een uitvoering gespeeld. In een vertaling van Jan Engelman. Ken de tekst van de betreffende rei nog uit mijn hoofd.
Orlando furioso, epos van Ludovico Ariosto (1474-1533), geldt als hoogtepunt van de renaissanceliteratuur. De foute liefde tussen de niet zo kuise kruisridder Rolando en de evenmin al te maagdelijke toverkol Alcina heeft veel stof opgeleverd voor smeuïge muziekdrama’s.
Orpheus, de mythologische figuur die met zijn gezang – begeleid op de zoete tonen van zijn lier – de boosaardige instincten van wilde dieren en mensen temde.
Ossian , verzinsel van de Schotse dichter MacPherson, dat tal van bekende en minder bekende componisten uit de romantiek geïnspireerd heeft
Othello. De Moor van Shakespeare inspireerde niet alleen Giuseppe Verdi tot zijn beroemde (voorlaatste) opera, ook Gioachino Rossini schreef een Dramma musicale, gebaseerd op ‘il moro di Venezia’. Maar er is nog meer, luister maar…
Francesco Petrarca, Italiaans dichter en geleerde uit de 14e eeuw, legde de grondslagen voor het moderne humanisme. Zijn geschriften worden beschouwd als de eerste literaire producten van de renaissance. Zijn poëzie had eeuwenlang grote invloed op componisten van madrigalen, canzoni, piano- en orkestwerken (bijvoorbeeld Franz Liszt).
Edgar Allen Poe, de uitvinder van het griezelgenre in de literatuur. Dwangneurosen, vervolgingswaan, huiveringwekkende suspense: voer voor spannende symfonische gedichten, opera(probeersels) en klassiek geworden filmmuziek.
Alexander Pushkin, romantisch schrijver van onder meer poëtische verhalen zoals Jevgeny Onegin, Schoppenvrouw, Mazeppa, Aleko en dichter van talloze verzen die vooral Russische componisten tot het toonzetten van zijn gedachtegoed hebben bewogen.
Don Quichotte, Spaans edelman, creatie van Cervantes, zachtmoedig en goedertieren van karakter. Ziet het als zijn roeping om onrechtvaardigheid en kwaad de wereld uit te helpen.
Romeo en Julia, vijandige families torpederen nobele liefde, geliefd Shakespeare drama zowel in operahuis als in concertzaal.
Sprookjes van Andersen, Grimm en anderen Een sprookje is een literair genre in de vorm van een meestal tamelijk kort en over het algemeen episch verteld volksverhaal. Tal van componisten, met name in de tijd van de romantiek hebben zich door deze sprookjesverhalen laten inspireren. Bekende en minder bekende vertellingen komen muzikaal aan bod, en ook typische sprookjesfiguren zoals heksen, reuzen, dwergen, elfen en feeën passeren de revue.
Stabat mater
Sedert de middeleeuwen is de klaagzang van Maria aan het kruis van haar zoon bron van inspiratie van toondichters geweest. Interpretaties van bekende en onbekende componisten uit middeleeuwen, renaissance, barok, klassieke stijl, romantiek en de twintigste eeuw worden in het tijdsperpectief geplaatst. Daarbij wordt de tekst strofe voor strofe gevolgd. Een heel ontroerende ervaring!
Leo Tolstoj, Russisch schrijver van psychologisch realistische romans, zoals ‘Oorlog en vrede’ (op muziek gezet door Sergej Prokofiev) en Anna Karenina. Tolstoj idealiseerde het eenvoudige leven volgens de grondslagen van de natuur. Hij moraliseerde er duchtig op los. Beroemd is zijn korte novelle de ‘Kreutzer Sonate’ geworden, een werk dat verbanden heeft met composities van Ludwig van Beethoven en Leos Janácek.
Vergilius
De Romeinse dichter Publius Vergilius MaroVergilius is o.m. de auteur van het prachtige heldendicht van en over Aeneas, de stichter van Rome. Berlioz, Cavalli, Jomelli, Purcell en nog vele andere componisten hebben muziek gecomponeerd op dit historische (en geromantiseerde) epos.
De vrouwelijke noot Een overzicht van composities van vrouwelijke componisten, beginnend in de 12e eeuw met werk van de Duitse priores Hildegard von Bingen en besluitend met hedendaagse muziek van de Russin Sofia Gubaidulina. 23 composities van 23 verschillende dames, waaronder ook enkele Nederlandse, door de tijd heen.
Contact
Johannes L.M. van Tulder
Gerard Doulaan 17
1399 ES Muiderberg
Lezingen
Zie voor lezingen in het seizoen 2011-2012 Cursusoverzicht.
Lezingenoverzicht afgelopen jaren
Onderstaande lezingen kunnen op aanvraag worden gehouden.
Dante Alighieri
De Florentijnse dichter Dante Alighieri, die in ‘La vita nuova’ zijn liefde voor Beatrice bezingt en in ‘La Divina Commedia’ een fictieve reis onderneemt door het hiernamaals: de hel, de loutering en de hemel. Liszt componeerde een Dante symfonie, Tchaikovsky het apocalyptische symfonische gedicht ‘Francesca da Rimini en Wolf-Ferrari het wonderschone oratorium op ‘La vita nuova’
Dichters van de Gouden Eeuw
Het programma beoogt een indruk te geven van het Hollandse muziekleven in de Gouden Eeuw. Teksten van beroemde dichters als Vondel, Hooft en Bredero staan centraal. Maar ook mindere goden komen aan bod. Daarnaast muziek van Sweelinck, Verrijt, Van Eyck, Huygens, Hacquart en de Fesch. U krijgt niet alleen 17e-eeuwse klanken voorgeschoteld, dat zou saai worden. Er worden ook muzikale uitstapjes gemaakt naar het nationalistisch getinte erfgoed uit de negentiende en begin twintigste eeuw. En tot slot heb ik nog een puzzelrapsodie in petto van Hollandse kinderliedjes. Ra, ra, ra, welke liedjes herkent u?
Dostojevski, Russisch auteur uit de 19e eeuw. Zijn romans waren voer voor pychologen. Tobbers als Mahler en Bartók hadden altijd wel een boek van hem op het nachtkastje liggen. Het euvel van de gokverslaving inspireerde Tchiakovsky en Prokofiev. Het leven in een strafkamp was bron voor Janaceks laatste opera ‘Uit een dodenhuis’. Een ‘Oompjes droom’ werd door Hans Krása op muziek gezet. Shostakovich vond in ‘Demonen’ teksten die precies zijn afkeer van het sovjet socialisme verwoorden.
Lord Byron, ‘mad, bad and dangerous to know!’ Bij deze onaangepaste jonker begint de romantiek in de Angelsaksische literatuur. Zijn melancholieke poëzie werd in alle Europese landen verslonden. Berlioz was geheel verslingerd aan Byron’s romantiek. En velen na hem.
Heinrich Heine, romantische Duitse dichter uit de eerste helft van de 19e eeuw. Heine vermengde de bekoorlijkheden en gevoelsrijkdom van de romantiek met scepsis en ironie. Van hem is de onheilvoorspellende uitspraak: “Daar, waar men boeken verbrandt, verbrandt men uiteindelijk ook mensen.” Zijn teksten zijn getoonzet door onder meer Franz Schubert, Franz Liszt en Johannes Brahms.
Homerus: Ilias, een epos over wrok en wraak uit de tijd van de Trojaanse oorlog. Krachtpatsers als Achilles, Agamemnon, Priamus en Hector staan elkaar naar het leven, terwijl de aanstichters van alle ellende, Paris en Helena, zich liever afzijdig afzijdig houden. De Goden kunnen het niet nalaten zich met de aardse twisten in te laten. Eeuwenlang inspiratiebron voor componisten van vocale én instrumentale muziek.
Victor Hugo, zeer productief Frans auteur van poëzie, romans en toneelstukken. Zijn sociale engagement inspireerde Giuseppe Verdi tot de creatie van een van zijn meest aangrijpende operafiguren, de vermaledijde hofnar ‘Rigoletto’. Verwacht geen musicalmuziek uit ‘Les misérables, wel symfonische gedichten, liederen en ballades; alles gebaseerd op de geschriften van deze door Napoleón III verbannen leider van de romantische Franse literatuur.
Magnificat. Dit programma analyseert strofe voor strofe de lofzang van Maria op de Heer, zoals die voor het eerst in 1723 en later in 1730 door Johanna Sebastian Bach werd getoonzet. Ter vergelijking met de gangbare versie van Bach (BWV 243) worden interpretaties van de succesievelijke tekstregels door verschillende tijdgenoten (o.m. Vivaldi, Telemann, Kuhnau) ten gehoren gebracht. Zeldzaam indringende ervaring.
Le Marriage de Figaro, hilarische 18e-eeuwse zedenschets van Beaumarchais die niet alleen Mozart en Rossini tot componeren heeft aangezet maar ook Benda, Paisilello, Salieri en nog vele anderen.
Maeterlinck en de Symbolisten. In het schimmige toneelstuk ‘Pelléas et Mélisande’ vond Debussy het ideale libretto om zijn ambities te realiseren om een niet Wagneriaanse en niet bel canto-achtige nummeropera te componeren. Het onderwerp van de onmogelijke liefde inspireerde ook Fauré, Schönberg, Sibelius e.a. Teksten van Franse symbolisten als Baudelaire, Mallarmé en Verlaine werden verklankt door de impressionistische componisten…
Franse toneelschrijvers: Molière, Racine en Corneille. De teksten van hun blijspelen en tragediën vonden gretig aftrek bij Franse componisten zoals Charpentier, Lully, Rameau en Massenet. Het kan best zijn dat bij het selecteren van de muziekfragmenten het accent van de causerie op slechts een van de drie schrijvers komt te liggen. Want er is zoveel interessants dat het moeilijk kiezen wordt.
Metastasio. Italiaans librettist uit de pruikentijd. Meer dan 1000 opera’s en oratoria werden door verschillende componisten op zijn teksten gecomponeerd. Het is de bloeitijd van de oopera seria en het castratendom.
A Midsummer Night’s Dream, Mendelssohn-Bartholdy’s toneelmuziek, met verbindende teksten.
Oidipus, klassiek drama van Sophocles. Ik heb ooit op de middelbare school een rolletje in een uitvoering gespeeld. In een vertaling van Jan Engelman. Ken de tekst van de betreffende rei nog uit mijn hoofd.
Orlando furioso, epos van Ludovico Ariosto (1474-1533), geldt als hoogtepunt van de renaissanceliteratuur. De foute liefde tussen de niet zo kuise kruisridder Rolando en de evenmin al te maagdelijke toverkol Alcina heeft veel stof opgeleverd voor smeuïge muziekdrama’s.
Orpheus, de mythologische figuur die met zijn gezang – begeleid op de zoete tonen van zijn lier – de boosaardige instincten van wilde dieren en mensen temde.
Ossian , verzinsel van de Schotse dichter MacPherson, dat tal van bekende en minder bekende componisten uit de romantiek geïnspireerd heeft
Othello. De Moor van Shakespeare inspireerde niet alleen Giuseppe Verdi tot zijn beroemde (voorlaatste) opera, ook Gioachino Rossini schreef een Dramma musicale, gebaseerd op ‘il moro di Venezia’. Maar er is nog meer, luister maar…
Francesco Petrarca, Italiaans dichter en geleerde uit de 14e eeuw, legde de grondslagen voor het moderne humanisme. Zijn geschriften worden beschouwd als de eerste literaire producten van de renaissance. Zijn poëzie had eeuwenlang grote invloed op componisten van madrigalen, canzoni, piano- en orkestwerken (bijvoorbeeld Franz Liszt).
Edgar Allen Poe, de uitvinder van het griezelgenre in de literatuur. Dwangneurosen, vervolgingswaan, huiveringwekkende suspense: voer voor spannende symfonische gedichten, opera(probeersels) en klassiek geworden filmmuziek.
Alexander Pushkin, romantisch schrijver van onder meer poëtische verhalen zoals Jevgeny Onegin, Schoppenvrouw, Mazeppa, Aleko en dichter van talloze verzen die vooral Russische componisten tot het toonzetten van zijn gedachtegoed hebben bewogen.
Don Quichotte, Spaans edelman, creatie van Cervantes, zachtmoedig en goedertieren van karakter. Ziet het als zijn roeping om onrechtvaardigheid en kwaad de wereld uit te helpen.
Romeo en Julia, vijandige families torpederen nobele liefde, geliefd Shakespeare drama zowel in operahuis als in concertzaal.
Sprookjes van Andersen, Grimm en anderen
Een sprookje is een literair genre in de vorm van een meestal tamelijk kort en over het algemeen episch verteld volksverhaal. Tal van componisten, met name in de tijd van de romantiek hebben zich door deze sprookjesverhalen laten inspireren. Bekende en minder bekende vertellingen komen muzikaal aan bod, en ook typische sprookjesfiguren zoals heksen, reuzen, dwergen, elfen en feeën passeren de revue.
Stabat mater
Sedert de middeleeuwen is de klaagzang van Maria aan het kruis van haar zoon bron van inspiratie van toondichters geweest. Interpretaties van bekende en onbekende componisten uit middeleeuwen, renaissance, barok, klassieke stijl, romantiek en de twintigste eeuw worden in het tijdsperpectief geplaatst. Daarbij wordt de tekst strofe voor strofe gevolgd. Een heel ontroerende ervaring!
Leo Tolstoj, Russisch schrijver van psychologisch realistische romans, zoals ‘Oorlog en vrede’ (op muziek gezet door Sergej Prokofiev) en Anna Karenina. Tolstoj idealiseerde het eenvoudige leven volgens de grondslagen van de natuur. Hij moraliseerde er duchtig op los. Beroemd is zijn korte novelle de ‘Kreutzer Sonate’ geworden, een werk dat verbanden heeft met composities van Ludwig van Beethoven en Leos Janácek.
Vergilius
De Romeinse dichter Publius Vergilius Maro Vergilius is o.m. de auteur van het prachtige heldendicht van en over Aeneas, de stichter van Rome. Berlioz, Cavalli, Jomelli, Purcell en nog vele andere componisten hebben muziek gecomponeerd op dit historische (en geromantiseerde) epos.
De vrouwelijke noot
Een overzicht van composities van vrouwelijke componisten, beginnend in de 12e eeuw met werk van de Duitse priores Hildegard von Bingen en besluitend met hedendaagse muziek van de Russin Sofia Gubaidulina. 23 composities van 23 verschillende dames, waaronder ook enkele Nederlandse, door de tijd heen.